zurück
zur Chronik
1044, 25. Juli
[Wampach, 1935, Band 2, Nr. 262, SS. 379-380]
262 +
Mainz, 1044, Juli 25.
König
Heinrich III. dotiert seine (zu Mainz im November 1043) zur Königin
gekrönte Gemahlin
Agnes mit der Abtei Sankt Maximin, verleiht der Abtei den
königlichen Schutz, bestätigt die Ehrenrechte des Abtes bei Hofe und setzt die
zum Unterhalt der Brüder, Armen und Kranken bestimmten Güter fest: darunter die
Kirche von Diedenhofen (Diedenhown) und die Klosterkirchen nebst Zehnten zu
Baustert (Bustat), Meispelt (Miesbrahl), Mertert (Marchediht), Dalheim
(Dalheim), Frisingen (Frisinga), Wormeldingen (Mormirdinga), Trittling
(Druhdildinga), Taben (Tavena), Schüttringen (Scitelinga), Mersch (Merske),
Mamer (Mambra), Lintgen (Linnich, Lindiche),
Everlingen (Everlinga), Feulen (Fula, Viulna).
- Data VIII. Kal(endas) Aug(usti) anno incarnationis Domini millesimo XLIIIIo,
indictione XII., anno autem domni Heinrici tercii ordinationis eius XVIo,
regni vero V; actum Mogoncie in Dei nomine; feliciter amen.
- Noch von STEINDORFF,
Jahrbücher der deutschen Geschichte unter Heinrich III., I, S. 191 f.
unbedenklich für echt gehalten und für die Verfassungsgeschichte verwertet, hat
sie BRESSLAU, Königs- und Papsturkunden für das Kloster Sankt Maximin =
Westdeutsche Zeitschrift, V, 1886, S. 42 f., gleich der inhaltlich
ähnlichen Urkunde Ottos I. vom Jahre 962 (s. oben, nr. 170) als Fälschung
dargetan. Bleibt das Stück für die aufgezählten Orte (im Koblenzer Chartular ist
die Reihenfolge nicht gewahrt), wichtig, so fällt dessen Wert für die
Verfassungs- und Klostergeschichte weg.
Originalurkunde in der Bibliothèque nationale
zu Paris, lat. 9266, St. Maximin, nr. 32 (A).—Chartular von
Sankt Maximin im Staatsarchiv zu Koblenz, f. 42' (B).
ZYLLESlUS, Defensio abbatiac imp. s. Maximini,
II, S.34, nr. 22. -.
BEYER, Mittelrhein. Urkdbch. 1, S. 345, nr. 321. - M. G. DD.
DH. III,. nr. 391, S. 541 (mit einschl. Literatur- und Druckvermerken). -
Regest: GÖRZ, Mittelrhein. Regesten, I, S. 367, nr. 1291.
(C.)
In nomine
sanctae et individuę trinitatis. Heinricus divina favente claementia rex. Cum
regię dignitatis officium sit diversarum partium negotia pia sollicitudine
previdere, maxime tamen et magis proprie illius aecclesię utilitatibus consulere
nos decet in omnibus, per quam regni nostri statum confirmare et contectalem
nostram dotali lęge et lęgitimo iure in regnum nobis associare et sublimare
debemus. Quapropter fidelium nostrorum tam presentium quam futurorum
universitati notum esse volumus, qualiter nosde nostri statu regni traetantes
dilectissimam nobis in Christo contectalem Agnetem
[a) diese und die folgenden Ergänzungen aus B]
cunctis regni nostri principibus electam et ręgali more ac pia omnium fidelium
nostrorum devotione in Mogontîna civitate sollempniter consecratam et ręgalibus
insignibus deeoratam ad honorem regni nostri sublimavimus et corroboravimus et
secundum morem et institutionem piissimi genitoris nostri Chuonradi imperatoris
invictissimi aliorumque predecessorum nostrorum Heinrici et trium Ottonum,
Arnolfi, magni Karoli, Pippini,Dagoberti et aliorum regum et imperatorum usque
ad nos cum abbatia sancti Maximini preciosissimi confessoris Christi, quę in
suburbio Trevirorum sita est, quam Constantinus a et Helêna regina [in] Christo
sacratissima in honorem sancti Iohannis apostoli et evangelistę primitus
construxerant. Hâc igitur et cum omnibus rebus aecclesiis et possessionibus ad
eam in quibuscumque
[b) quibuscuque A, ohne Abkürzungszeichen]
locis iuste et
lęgaliter pertinentibus prefatam coniugem nostram Agnêtem scilicet nobis in
Christo karissimam dotali lęge et lęgitima regni dote ad thron[u]m et honorem
regni nostri dotavimus sublimavimus et confirmavimus ut sicut re vera per beatum
Petrum apostolum et discipulos eius sanctissimos
Evcharivm,
Valerivm, Maternvm in Treuirensi episcopio et inde per totam Galliam catholicę
fidei primitus cępit pullulare et iniciare sacramentum, ita et per hanc
predictam
[c) pdictam A, ohne Abkürzungszeichen]
abbatiam omnes ręges et imperatores cum suis coniugibus propagandę subolis
incrementum et ręgię potestatis ac dignitatis semper percipiant testamentum.
Decernimus etiam atque huius nostrę ręgię auctoritatis confirmamus edicto, ne
eadem abbatia alicui sedi vel aecclesię famula aut appendex umquam subiaceat,
sed sicut sub predecessorum nostrorum, sîc sub nostro quoque successorumque
nostrorum mundiburdio libera semper permaneat, addentes videlicet et
constituentes, ut Poppo eiusdem loci abbas suique successores prenominatę
coniugi nostrę Agneti scilicet aliisque post illam ręginis in ręgali curia
semper serviant et obsequantur; et quia sub Heinrico imperatore ea bona illis
ablata sunt, unde ad militiam ire vel nobis in secundo semper anno ręgale
servitium persolvere vel unde sê suosque victitasse videbantur
[d) videbaut A, ohne Abkürzungszeichen],
volumus atque constituimus, ut, q[uoti]esc[u]m[que a]d curiam ręgiam venerint
sive vocati fuerint, de ręgia mensa pascantur et inter curiales et do[m]esticos
ręgis et ręgênę non infimi semper habeantur, sicut revera magistros ac
provisores illius aecclesię decet, per quam ręgum [et imperatorum coniuges in]
regnum et imperium semper consecrari et confirmari videbuntur. Constituimus
pretérea et ad prebendam fratrum inibi deo famulantium [specialiter] delegamus
quicquid sub temporibus Karoli, prout ipse disposuit, aliorumque predecessorum
nostrorum ręgum vel imperatorum ad peculiaritatem illorum pertinere cognovimus,
id est has aecclesias: Gozoluesheim, Albucho, Wieldestein, Husun, Wienheim,
Diedenhown, Winuelde insuper [omnes sancti Maximini aecclesias] cum decimis et
decimationibus et omnes salicas decimationes, quas in usus hospitum peregrinorum
ac pauperum destinamus, velquicquid in his locis habere videntur hactenus, hoc
est Suaueheim, Euernesheim, Hesinesheim, Mannendal,
Narheim, Apula, Als[ontia, Scheringesuelt, Buk]inhei[m, Symera], Basinbah,
Ukinesheim, Gunthereshûsun, Ruosbah, Holzhusun, Dieffenbah, Sueppenh[usen], Riuenacho,
Luouun, Ochisheim, Lieznih, Ratheresdorf, Bustat, Miesbraht, Buocheneburi, Folemaresbah,
Decima [et
[e) et fehlt in B; vor Vallis sind in B etwa fünf Buchstaben ausradiert]
Vallis cum suis
pertinenciis, Marchedith, Dalheim, Frisinga],Mormirdinga, Druhdildinga, Tauena,
Scitelinga
[f) Schiteringa B, das zuerst auf Frisinga folgte],
Merske, Mambra, Linnich, Euerlinga et Fula, Arewilere, Wuindingun, vel
quod in pago Sallingowe aut iuxta Metensem civitatem in villa W[ilre vel in ipsa
urbe in vineis aut areolis aut agr]is habere videntur, et ultra Rhenum
[g) h über die Zeile geschrieben]
fluvium curtem
quę Prichina dicitur cum omnibus ad eam pertinentibus quam ad sagîmen et
femoralia mantelas et mensalia fratrum et ad susceptionem hospitum ac pauperum
et [infirmorum curam specialiter con]st[ituimus at]q[ue firmamus.Et ne aliquis]
s[u]ccessorum nostrorum ręgum vel imperatorum neque abbas quicquam de his rębus
pręter hęreditaria illius aecclesię ministris beneficia alicui prestare vel a
pprebenda
[h) A]
fratrum quoquo modo abalienare presumat, firmiter [precipimus et] precipiendo
firmamus. Cuius rei testem cart[am hanc inde conscribi] et sigilli nostri
impression iussimus insigniri.
Signum domni
Heinrici tercii regis invictissimi. (M.)
Eberhardus
[i) die Rekognitionszeile folgt unmittelbar der Signumzeile; das
Rekognitionszeichen steht nicht hinter, sondern unter der Rekognitionszeile vor
dem Siegel]
cancellarius vice domni Bardonis archicancellarii recognovi.
(SR.) (SI.)
[k) s. die Vorbemerkung].
Data VIII. kal.
aug. anno incarnationis domini millesimo XLIIIIͦ, indictione XII, anno autem
domni Heinrici tercii ordinationis eius XVIͦ, regni vero V; actum Mogoncie; in
dei nomine fęliciter amen.
Monumenta Germaniae Historica Digital
391. (Unecht)
Heinrich bestätigt der von ihm seiner Gemahlin Agnes verliehenen Abtei St.
Maximin bei Trier den königlichen Schutz und die Ehrenrechte des Abtes bei Hofe und den Besitz der zum Unterhalt der Brüder, Armen und Kranken bestimmten Güter.
Mainz 1044 Juli 25.
Angebliches Originaldiplom, geschrieben um 1116, im Cod. lat. 9266 der
Nationalbibliothek
zu Paris (A). – Kopialbuch von St. Maximin aus dem Anfang des 13. Jh.
f. 39' im Staatsarchiv zu Koblenz (B).
Zyllesius Defensio 2, 34 nº 22
aus A = Lünig RA 16
a, 269 nº 208 = Heumann 15 Comm. de re dipl. imperatricum
181 = Hontheim Hist. Trevir. 1, 380 nº 241 = (Winckelmann) Hist.
hospitalis s. Elisabethae 43 nº 4. – Gudenus CD. Mogunt. 3, 1039 nº 611
aus A. – Beyer Mittelrhein. UB. 1, 374 nº 321 aus B. – Facsimilefragm in
Acta SS. april. 2, Taf. 5. – Böhmer Reg. 1521. – Stumpf Reg. 2264.
Daß
das noch von Steindorff Jahrb. 1, 194 f. für echt gehaltene und sogar für die
Geschichte der Kanzlei Heinrichs III. verwertete D. 391, indem er a. a. O.
349 aus ihm einen zweiten Kanzler des Namens Eberhard entnahm (vgl. dazu
auch Ficker Beiträge 2, 186), vielmehr zu den bekannten St. Maximiner
Fälschungen gehört, und zwar zu dem engeren Kreis der angeblichen
Verleihungen Ottos I. für Adelheid DO. I. sp. 442 und Heinrichs IV. für
Bertha Stumpf Reg. 2694, mit denen es auch vielfach gleichlautet, hat
Bresslau in der Westdeutschen Zeitschr. 5, 37 ff. erwiesen.
Der
um das J. 1116 tätige Fälscher hat bei der Herstellung seines Machwerkes
mehrere Urkunden Heinrichs III. benutzt und ineinander verarbeitet, ohne
Anstoß daran zu nehmen, daß er dadurch in Widersprüche geriet, nämlich
ein aus dem Spätjahr 1042 herrührendes Diplom, dem er die Signumzeile mit
dem Monogramm und die Rekognitionszeile mit dem Rekognitionszeichen in
der dem EA geläufigen Form (vgl. DD. 96 bis 98) entlehnte, ferner ein
zweites Diplom aus dem J. 1044, dem er die Datierung in der Formulierung
des AA nicht ohne willkürliche Veränderungen entnahm.
Auf
eine Vorlage aus dieser Zeit weisen auch Anklänge an die Arenga des D. 123
und an die Promulgatio des D. 127 hin. Dagegen stammt die
Korroborationsformel aus einem Diplom Heinrichs IV. Auch bestehen in
dieser Fälschung Beziehungen zu dem gleichfalls gefälschten DO. II. 160
für Kloster Rasdorf (vgl. D. 262); auf eine ältere Vorlage aus der
ottonischen Zeit weist auch das Chrismon.
Daß
der Ausstellungsort
Mainz in der Datierung eine willkürliche Veränderung oder Erfindung des
Fälschers ist, hat schon Müller Itinerar 51 Anm. 1 gezeigt.
Über
das falsche Siegel s. Bresslau
im N. Archiv 6, 568 und Posse Kaisersiegel 5, 112 nº 8; Abb. 2, Taf. 40 nº 3.
[Zyllesius, 1638, 2, S.34, Nº 22]



[Beyer Urkundenbuch I, S. 349, Nr. 300]
321. König Heinrich III. bewidmet seine Gemahlin mit der
Abtei S. Maximin, bestätigt der letzteren Freiheiten und Besitzungen, und begabt
sie mit neuen. 1044, den 25. Juli.
I. n. s. e. i. t. Henricus diuina fauente
elementia rex. Cum regie dig-
nitatis officium sit. diuersarum partium negocia pia sollicitudine preuidere.
maxime tarnen et magis proprie iilius ecclesie utilitatibus consulere nos decet
in omnibus. per quam regni nostri statum confirmare et contectalem nostram do-
tali lege et legitimo iure in regnum nobis assoeiare et sublimare debemus. Qua
propter fidelium nostrorum tarn presentium quam futurorum uniuersitati notum
esse uolumus. qualiter nos de nostri statu regni tracetantes. dilectissimam
nobis
in Christo contectalem Agnetem a cunetis regni nostri principibus electam et
regali more ac pia omnium fidelium nostrorum deuotione in Mogontia ciui-
tate solempniter consecratam et regalibus insignibus decoratam. ad honorem
regni nostri sublimauimus et corroborauimus. et seeundum morem et institu-
tionem piissimi genitoris nostri Chonradi imperatoris inuictissimi aliorumque
predecessorum nostrorum Henrici et trium Ottonmn. Arnulf, magni Caroli.
Pippini. Dagoberti. et aliorum regum et imperatorum usque ad nos. cum
abbatia s. Maximini preciosissimi confessoris Christi, que in suburbio Tre-
uirorum sita est. quam Constantinus et Helena regina in Christo sacratissima
in honorem s. Iohannis apostoli et euangeliste primitus construxerant. Hanc
igitur et cum omnibus rebus, ecclesiis et possessionibus ad eam in quibus-
cunque locis iuste et legaliter pertinentibus praefatam coniugem nostram Ag-
netem scilicet nobis in Christo karissimam dotali lege et legitima regni dote
ad thronum et honorem regni nostri dotauimus. sublimauimus et confirma-
uimus. ut sicut reuera per b. Petrum apostolum et discipulos eius sanctissi-
mos Eucharium. Ualerium. et Maternum in Treuirensi episcopio et inde per
totam Galliam catholice fidei primitus coepit pullulare et initiare sacramen-
tum. ita et per hanc predietam abbatiam omnes reges et imperatores cum
suis coniugibus propagande sobolis incrementum et regie potestatis ac dignitatis
semper percipiant testamentum. Decernimus etiam atque huius nostre regie
auctoritatis confirmamus edicto. ne eadem abbatia alicui sedi uel ecclesie
famula
aut appendex unquam subiaceat. sed sicut sub predecessorum nostrorum sic
sub nostro quoque successorumque nostrorum mundiburdio libera semper per-
maneat. addentes uidelicet et constituentes. ut Poppo eiusdem loci abbas sui-
que suceessores prenominate coniugi nostre Agneti seilicet. aliisque post
illam reginis in regali curia semper seruiant et obsequantur. Et quia sub
Henrico imperatorc ea bona Ulis ablata sunt, unde ad militiam ire uel nobis
in secundo semper anno regale seruitium persoluere. uel unde se suosque
uictitasse uidebantur. uolumus atque constituimus. ut quocienseunque ad cu-
riam regiam uenerint. siue uocati fuerint. de regia mensa pascantur et inter
curiales et domesticos regis ac regine non infimi semper habeantur. sicut
reuera magistros ac prouisores illius ecelesie decet. per quam regum et im-
peratorum coniuges in regnum et imperium semper consecrari et confirmari
uidebuntur. Constituimus preterea et ad prebendam fratrum inibi deo fa-
mulantium specialiter delegamus. quiequid sub temporibus Caroli. prout ipse
disposuit. aliorumque predecessorum nostrorum regum uel imperatorum ad pe-
culiaritatem illorum pertinere cognouimus. id est. has ecclesias cum uillis.
Gozol-
uesheim. Albucha. Winheim. Wildestein. Husun. Didenhouen. Winuelde.
insuper omnes s. Maximini ecclesias cum decimis et decimationibus. et om-
nes salicas deeimationes quas in usus hospitum. peregrinorum ac pauperum
destinamus. uel quiequid in bis locis habere uidentur hactenus. hoc est.
Swapheim. Eurnesheim. Hesinesheim. Manneldal. Narheim. Apula. Al-
sontia. Scheringesuelt. Bukinheim. Symera. Basinbach. Vkinhesheim. Gun-
thereshusen. Rusbah. Holzhusin. Difenbach. Suueppenhusen. Riuenacha.
Louia. Okisheim. Lezenich. Rateresdorph. Bustat. Meisbraht. Buchene-
bure. Folemaresbach. Decima. Uallis. cum suis pertinentiis. Marchedith.
Daleheim. Frisinga. Schiteringa. Mumirdinga. Drudelinga. Tauena. Mer-
sche. Mambra. Lindiche. Viulna. Euerlinga. Arevilre. Windingun. uel
quod in pago Salingowe aut iuxta Metensem. ciuitatem in uilla Wilre. uel in
ipsa urbe. in uineis aut areolis. aut agris habere uidentur. et ultra Rhenum
fluuium curtem. quae Prichena dicitur. cum omnibus ad eam pertinentibus.
quam ad sagimen et femoralia. mantellas et mensalia fratrum. et ad suscep-
tionem hospitum ac paupemm ac infirmorum curam specialiter constituimus
atque firmamus. Et ne aliquis successorum nostrorum. regum uel imperato-
rum neque abbas quicquam de his rebus preter hereditaria illius ecelesie
ministris beneficia. alicui prestare. uel a prebenda fratrum quoquo modo
abalienare presumat. firmiter precipimus. et precipiendo firmamus. Cuius
rei festem kartam hanc inde conscribi et sigilli nostri impressione iussimus
insigniri.
Signum domni Henrici tertii regis
inuictissimi.
Euerhardus cancellarius uice domni Bardonis archicancellarii recognoui.
Data VIII. Kal. Aug. anno incarnationis
dominice M. XL.IIII. indic-
tione XII. anno autem domni Henrici tertii ordinationis eius XVI. regni
uero V. Actum Mogontie. in dei nomine feliciter. Amen.
Aus dem Maximiner Maniscript in Berlin.
zurück
zur Chronik
|